ਜਾਂਚ, ਮਿਣਤੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ: ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਆਧਾਰ 10th class 4 chapter

 

ਜਾਂਚ, ਮਿਣਤੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ: ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਆਧਾਰ

ਸਰੀਰਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਗਤੀ ਲਈ ਜਾਂਚ, ਮਿਣਤੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲਾ ਆਧਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਲਿਖਤੀ ਭਾਗ (Written Part) ਦੇ ਚੌਥੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ ਜੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਸਰੀਰਿਕ ਯੋਗਤਾ, ਮਾਨਸਿਕ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਖੇਡ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਵਿਧੀਆਂ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਕੜੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਮੁੱਖ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ

ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਾਂਚ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਮਿਣਤੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਉਹਨਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਲੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ:

ਸੰਕਲਪ (Concept)	ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ/ਸਾਧਨ (Definition/Tool)	ਉਦਾਹਰਨ (Example)
ਜਾਂਚ (Test)	ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੰਦ ਜਾਂ ਵਿਧੀ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਸਰੀਰਿਕ ਬਣਤਰ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।	ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਟੈਸਟ।
ਮਿਣਤੀ (Measurement)	ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ।	ਚਿੰਨ-ਅੱਪ (Chin-ups) ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਬਰਾਡ ਜੰਪ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਮੀਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪਣਾ।
ਮੁਲਾਂਕਣ (Evaluation)	ਮਿਣਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਣ ਦੀ ਵਿਧੀ।	ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਕਿ ਖਿਡਾਰੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉਸ ਦਾ ਪੱਧਰ ਕੀ ਹੈ।

ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਟੈਸਟ

ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਸਰੀਰਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਟੈਸਟਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:

• ਗਤੀ ਟੈਸਟ (Speed Test): ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 50 ਗਜ਼ ਦੀ ਦੌੜ ਪੂਰੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੌੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੈਕਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਚਿੰਨਅਪ ਟੈਸਟ (Chin-up Test): ਇਹ ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਮੋਢਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਪਰਖਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਰਾਡ ਨਾਲ ਲਟਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਠੋਡੀ (Chin) ਰਾਡ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚਲੀ ਜਾਵੇ।
• ਬਰਾਡ ਜੰਪ (Broad Jump): ਲੱਤਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮਾਪਣ ਲਈ ਖਿਡਾਰੀ ਦੋਵਾਂ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਲਗਾ ਕੇ ਜੰਪ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਮੀਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਲਚਕ ਟੈਸਟ (Flexibility Test): ਖਿਡਾਰੀ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗੋਡੇ ਸਿੱਧੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਕਨੀਕੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 3 ਸੈਕਿੰਡ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
• ਚਮੜੀ ਮੋਟਾਈ ਪਰੀਖਣ (Skin Fold Test): ਸਰੀਰ ਦੀ ਚਰਬੀ (Fat) ਮਾਪਣ ਲਈ 'ਸਕਿਨ ਫੋਲਡ ਕੇਲੀਪਰ' ਨਾਮਕ ਯੰਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੀਖਣ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
• ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਪਰੀਖਣ (Psychological Tests): ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪੱਧਰ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਇਹ ਟੈਸਟ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (Multiple Choice Questions) ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਜਾਂਚ, ਮਿਣਤੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ

ਸਰੀਰਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:

• ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ (Selection of Players): ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਸਰੀਰਿਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਖੇਡ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਐਕਟੋਮੋਰਫ (ਪਤਲੇ) ਖਿਡਾਰੀ ਦੌੜਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਮੈਸੋਮੋਰਫ (ਤਕੜੇ) ਖਿਡਾਰੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਜਾਂ ਗੋਲਾ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਢੁਕਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
• ਸਰੀਰਿਕ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਪਛਾਣ (To Identify Physical Fitness): ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਗਤੀ, ਤਾਕਤ, ਦਮ, ਲਚਕਤਾ ਅਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਵਰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
• ਨਵੇਂ ਮਾਪ-ਦੰਡ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ (To Develop New Norms): ਨਵੀਂਆਂ ਖੋਜਾਂ ਅਤੇ ਟੈਸਟਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਰੀਰਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਾਪਦੰਡ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
• ਵਧੀਆ ਖੇਡ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ (Better Sports Performance): ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਿਣਤੀ ਰਾਹੀਂ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਪਛਾਣ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਡ ਨਤੀਜੇ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
• ਖੇਡ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ (To Prepare the Training Programme): ਜਾਂਚ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਚ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਢੁਕਵੀਆਂ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• ਖੇਡ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਣ ਲਈ (To Maintain the Record of Sports Performance): ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਡਾਟਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।
• ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਲਈ (Grading of Sports Persons): ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰੇਡਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ 'ਗੋਲਡਨ ਬੂਟ' ਦੇਣਾ।

ਸਿੱਟਾ

ਜਾਂਚ, ਮਿਣਤੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਰੀਖਿਆਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਸਰੀਰਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਧੀਆਂ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਸਰਵਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿਖਲਾਈ ਨੂੰ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਠੋਸ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਕੋਚਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਖਿਡਾਰੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸਿਖਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਸਕਣ।

Class 10th 4 chapter video

ਜਾਂਚ, ਮਿਣਤੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ
Full MCQ Quiz

1. ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਾਂ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਧਨ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?

ਮਿਣਤੀ ਜਾਂਚ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਭਿਆਸ

2. ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਜਾਂਚ ਮੁਲਾਂਕਣ ਮਿਣਤੀ ਸਿਖਲਾਈ

3. ਪਿਛਲੇ ਅਤੇ ਹੁਣ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ ਤਰੱਕੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਮਿਣਤੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਜਾਂਚ ਚੋਣ

4. ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਗਤੀ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਟੈਸਟ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਚਿੰਨਅਪ ਟੈਸਟ ਬਰਾਡ ਜੰਪ ਗਤੀ ਟੈਸਟ ਲਚਕ ਟੈਸਟ

5. ਗਤੀ ਟੈਸਟ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਦੌੜ ਲਗਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

20 ਗਜ਼ 50 ਗਜ਼ 100 ਗਜ਼ 200 ਗਜ਼

6. ਚਿੰਨਅਪ ਟੈਸਟ ਰਾਹੀਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਲੱਤਾਂ ਪੇਟ ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਮੋਢੇ ਪਿੱਠ

7. ਬਰਾਡ ਜੰਪ ਰਾਹੀਂ ਕਿਹੜੇ ਅੰਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ?

ਹੱਥ ਲੱਤਾਂ ਮੋਢੇ ਛਾਤੀ

8. ਸਰੀਰ ਵਿਚਲੀ ਚਰਬੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਮਾਪਣ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਯੰਤਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਸਪਾਇਰੋਮੀਟਰ ਸਕਿਨ ਫੋਲਡ ਕੇਲੀਪਰ ਥਰਮਾਮੀਟਰ ਸਕੇਲ

9. ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਪਰੀਖਣ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?

ਸਰੀਰਿਕ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮਾਜਿਕ ਆਰਥਿਕ

10. ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਣਾ ਵਧੀਆ ਖੇਡ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਟੈਸਟ ਦੇਣਾ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਕਰਨਾ

11. ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਕਿਸ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

ਉਮਰ ਕੱਦ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਕੂਲ

12. 'ਗੋਲਡਨ ਬੂਟ' ਦਾ ਇਨਾਮ ਕਿਹੜੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਹਾਕੀ ਫੁਟਬਾਲ ਹੈਂਡਬਾਲ ਬੈਡਮਿੰਟਨ

13. ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਿਕ ਬਣਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਚੁਣਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ?

ਮਾਲਿਸ਼ ਜਾਂਚ, ਮਿਣਤੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਿਰਫ ਕਸਰਤ ਭੋਜਨ

14. ਗਤੀ ਟੈਸਟ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਕਿਹੜੇ ਪੈਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

ਮੀਟਰ ਸੈਕਿੰਡਾਂ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਮਿੰਟ

15. ਸਰੀਰ ਦੀ ਲਚਕਤਾ ਮਾਪਣ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਟੈਸਟ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਗਤੀ ਟੈਸਟ ਲਚਕ ਟੈਸਟ ਚਿੰਨਅਪ ਟੈਸਟ ਬਰਾਡ ਜੰਪ

16. ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੋਚ ਨੂੰ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਖੇਡ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿਧੀ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਵਰਦੀ ਖੇਡ ਦਾ ਸਮਾਂ

17. ਬਰਾਡ ਜੰਪ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਪੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?

ਸੈਕਿੰਡਾਂ ਮੀਟਰਾਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਗ੍ਰਾਮਾਂ

18. ਚਮੜੀ ਮੋਟਾਈ ਪਰੀਖਣ ਕਿਹੜੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚਲੀ ਚਰਬੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ?

ਬਾਹਾਂ, ਪੇਟ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਸਿਰਫ ਸਿਰ ਸਿਰਫ ਪੈਰ ਵਾਲ

19. ਇਹ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਿ ਖਿਡਾਰੀ ਨੇ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?

ਜਾਂਚ ਮਿਣਤੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਿਰਫ ਖੇਡਣਾ

20. ਮਿਣਤੀ ਕਿਸ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਵਿਧੀ ਹੈ?

ਕਲਪਨਾ ਅੰਕਾਂ ਅਤੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ

ਇੱਥੇ ਚੌਥੇ ਪਾਠ 'ਜਾਂਚ, ਮਿਣਤੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ' (Test, Measurement and Evaluation) ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੋਵਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ:

Here are the exercise questions and answers for Chapter 4, 'Test, Measurement and Evaluation', in both English and Punjabi:

ਵਸਤੂਨਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (Objective Type Questions)

1. ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਗਤੀ ਟੈਸਟ ਨੂੰ .................... ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Question: Speed test is recorded in .................... time.

   • ਉੱਤਰ/Answer: ਸੈਕਿੰਡਾਂ (Seconds)।

2. ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਸਕਿਨ ਫੋਲਡ ਕੇਲੀਪਰ ਮਾਪਣ ਵਾਲਾ ਯੰਤਰ ਕਿਸ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ? Question: What is the use of the Skin Fold Caliper measuring instrument?

   • ਉੱਤਰ/Answer: ਸਰੀਰ ਵਿਚਲੀ ਚਰਬੀ (Body Fat) ਮਾਪਣ ਲਈ।

3. ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਵੱਧ ਭਾਰ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਗੋਲਾ ਸੁੱਟਣ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। (ਸਹੀ/ਗਲਤ) Question: Heavyweight athletes cannot perform well in sports like shot put and wrestling. (True/False)

   • ਉੱਤਰ/Answer: ਗਲਤ (False)। (ਅਜਿਹੇ ਸਰੀਰਕ ਬਣਤਰ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਇਹਨਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ / Athletes with such body structures can perform well in these sports).

4. ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਗੋਲਡਨ ਬੂਟ ਦਾ ਇਨਾਮ ਕਿਹੜੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? Question: In which sport is the Golden Boot award given?

   • ਉੱਤਰ/Answer: ਫੁਟਬਾਲ (Football)।

---

ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (Short Answer Questions)

5. ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਟੈਸਟ (ਜਾਂਚ) ਕੀ ਹੈ? Question: What is a Test?

   • ਉੱਤਰ/Answer: ਜਾਂਚ ਉਹ ਸਾਧਨ ਜਾਂ ਔਜ਼ਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀਆਂ ਸਰੀਰਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖੇਡ ਕੁਸ਼ਲਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (A test is a tool or instrument used to determine an athlete's physical abilities and sports skills).

6. ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ ਪਰੀਖਣ ਕੀ ਹੈ? Question: What is a Psychological Test?

   • ਉੱਤਰ/Answer: ਇਹ ਉਹ ਟੈਸਟ ਹਨ ਜੋ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ-ਹਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਡਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। (These are tests conducted to find the mental level of athletes and the fear of winning or losing in their minds).

7. ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ (Grading) ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ? Question: What is meant by the Grading of sports persons?

   • ਉੱਤਰ/Answer: ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਜਾ ਜਾਂ ਗ੍ਰੇਡ ਦੇਣਾ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਫੁਟਬਾਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ 'ਗੋਲਡਨ ਬੂਟ' ਦੇਣਾ। (Grading means assigning a rank or grade to athletes based on their performance, such as giving the 'Golden Boot' to the highest goal scorer in football).

8. ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਗਤੀ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਚਿੰਨਅਪ ਟੈਸਟ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਉ। Question: Provide information about the Speed Test and Chin-up Test.

   • ਉੱਤਰ/Answer: ਗਤੀ ਟੈਸਟ 50 ਗਜ਼ ਦੀ ਦੌੜ ਰਾਹੀਂ ਰਫ਼ਤਾਰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਿੰਨਅਪ ਟੈਸਟ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਮੋਢਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਪਰਖਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (The Speed Test measures pace through a 50-yard dash. The Chin-up Test is conducted to check the strength of an athlete's arms and shoulders).

---

ਵੱਡੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (Long Answer Questions)

9. ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਸਰੀਰਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ, ਮਿਣਤੀ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਉ। Question: Give detailed information about Test, Measurement, and Evaluation in Physical Education.

   • ਉੱਤਰ/Answer: ਜਾਂਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਾਧਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਯੋਗਤਾ ਪਰਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਣਤੀ ਟੈਸਟ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਰੀਰਿਕ ਯੋਗਤਾ ਪਛਾਣਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। (A test is a tool to check ability. Measurement is the method of recording data from a test. Evaluation is the process of comparing results to determine progress. All three are essential for identifying physical fitness and improving performance).

10. ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪਰੀਖਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ। Question: Explain any three types of tests used to evaluate the abilities of athletes.

    • ਉੱਤਰ/Answer: 1. ਗਤੀ ਟੈਸਟ: ਰਫ਼ਤਾਰ ਮਾਪਣ ਲਈ। 2. ਬਰਾਡ ਜੰਪ: ਲੱਤਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਪਰਖਣ ਲਈ। 3. ਸਕਿਨ ਫੋਲਡ ਟੈਸਟ: ਸਰੀਰ ਦੀ ਚਰਬੀ ਮਾਪਣ ਲਈ। (1. Speed Test: To measure pace. 2. Broad Jump: To check leg strength. 3. Skin Fold Test: To measure body fat).

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਪਾਠ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ Tailored Report (ਰਿਪੋਰਟ) ਤਿਆਰ ਕਰਾਂ?

ਭੌਤਿਕ ਚਿਕਿਤਸਾ (Physiotherapy): ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਧੀਆਂ

 ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਬੁਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ (Side effects) ਤੋਂ ਹਰ ਕੋਈ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ 'ਭੌਤਿਕ ਚਿਕਿਤਸਾ' ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਲਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਵਿਧੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਰਸਾਇਣਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿਹਤਮੰਦ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

1. ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਅਰਥ (Introduction and Meaning)

'ਭੌਤਿਕ ਚਿਕਿਤਸਾ' (Physiotherapy) ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ: 'ਭੌਤਿਕ' ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਰੀਰ ਅਤੇ 'ਚਿਕਿਤਸਾ' ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਇਲਾਜ। ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਉਹ ਵਿਗਿਆਨ (Science) ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਰੀਜ਼ ਦਾ ਉਪਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੁਰਾਤਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:

• ਹਵਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ
• ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਮਾਲਿਸ਼
• ਧੁੱਪ, ਕਿਰਣਾਂ ਅਤੇ ਤਾਪ
• ਬਿਜਲਈ ਅਤੇ ਚੁੰਬਕੀ ਊਰਜਾ

ਇਹ ਵਿਧੀ ਨਾ ਕੇਵਲ ਦਰਦ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣ (Rehabilitation) ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।

--------------------------------------------------------------------------------

2. ਭੌਤਿਕ ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਕਨੀਕਾਂ (Core Techniques)

ਭੌਤਿਕ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰਕ ਸੱਟਾਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:

ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਨਾਮ	ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਸਾਧਨ	ਮੁੱਖ ਫਾਇਦੇ/ਪ੍ਰਭਾਵ
ਇਲਾਜ ਵਾਲੀਆਂ ਕਸਰਤਾਂ (Therapeutic Exercises)	ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਰੀਰਕ ਹਰਕਤਾਂ।	ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੱਟ ਵਾਲੇ ਅੰਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣਾ।
ਮਾਲਿਸ਼ (Massage)	ਪਲੋਸਣਾ (Effleurage), ਗੁੰਨਣਾ (Petrissage), ਥਪਥਪਾਉਣਾ, ਰਗੜ ਅਤੇ ਕੰਪਨ।	ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਲਹੂ ਗੇੜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨਾ।
ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਇਲਾਜ (Cryotherapy)	ਬਰਫ਼ ਦੇ ਪੈਕਟ, ਆਈਸ ਮਸਾਜ ਅਤੇ ਆਈਸ ਬਾਥ (Ice Baths)।	ਅੰਦਰੂਨੀ ਲਹੂ ਵਹਾਅ (Internal Bleeding) ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਸੋਜ ਘਟਾਉਣਾ।
ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਲਾਜ (Hydrotherapy)	ਗਰਮ ਜਾਂ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਬਾਅ ਦੀ ਵਰਤੋਂ।	ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੈਕਟਿਕ ਐਸਿਡ (Lactic Acid) ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਥਕਾਵਟ ਘਟਾਉਣਾ।
ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਇਲਾਜ (Radio Therapy)	ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ (Infra-Red) ਲੈਂਪ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਕਿਰਣਾਂ।	ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਦਾ ਇਲਾਜ।
ਗਰਮੀ/ਤਾਪ ਨਾਲ ਇਲਾਜ (Heat Therapy)	ਜੱਲ ਪੈਕਟ, ਸੋਨਾ ਬਾਥ (Sauna Bath) ਅਤੇ ਸਟੀਮ ਬਾਥ (Steam Bath)।	ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਅੰਗ ਨੂੰ ਗਰਮਾਇਆ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਜੋ ਦਰਦ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲ ਸਕੇ।
ਬਿਜਲਈ ਊਰਜਾ (Electrotherapy)	ਮਾਹਰ ਦੁਆਰਾ ਬਿਜਲਈ ਕਰੰਟ ਦੀ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਵਰਤੋਂ।	ਤੰਤੂਆਂ (Tissues) ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ।
ਚੁੰਬਕੀ ਊਰਜਾ (Magnetotherapy)	ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ (Field Therapy) ਦੀ ਵਰਤੋਂ।	ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਠੀਕ ਕਰਨਾ।

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੁਕਤਾ: ਮਾਲਿਸ਼ ਦੀ Petrissage (ਗੁੰਨਣਾ) ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਗੁੰਨਣਾ (Kneading), ਨਿਚੋੜਨਾ (Squeezing), ਘੁਮਾਉਣਾ (Rolling) ਅਤੇ ਚੁੱਕਣਾ (Picking) ਵਰਗੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਡੂੰਘੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹਨ। 'Effleurage' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਹਲਕੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਪਲੋਸਣਾ।

--------------------------------------------------------------------------------

3. ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ (Contribution in Sports)

ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਚਿਕਿਤਸਾ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲਾਭ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:

• ਸੱਟਾਂ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਮੁਕਤੀ: ਇਹ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਚ (Sprain), ਹੱਡੀ ਟੁੱਟਣ (Fracture) ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਖਿਚਾਅ (Strain) ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਭਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
• ਸਰੀਰਕ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ: ਇਹ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਲਚਕੀਲਾ ਬਣਾ ਕੇ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਕਾਰਜ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
• ਥਕਾਵਟ (Fatigue) ਦੂਰ ਕਰਨਾ: ਸਖ਼ਤ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤਾਜ਼ਾ-ਦਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
• ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਬੁਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ: ਇਹ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪਿਸਟ (Physiotherapist) ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੱਟ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

--------------------------------------------------------------------------------

4. ਸਿੱਟਾ (Conclusion)

ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਭੌਤਿਕ ਚਿਕਿਤਸਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਧਨਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਉਪਚਾਰ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰਕ ਦਰਦ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦਵਾਈ ਦੇ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰਜ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਆਮ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਧੀ ਹੈ।

10th class 1st chapter MCQ

ਸਰੀਰਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਸਰਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
Full MCQ Quiz

1. ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ __________ ਹੈ।

ਯੰਤਰ ਮਸ਼ੀਨ ਇੰਜਣ ਕੋਈ ਨਹੀਂ

2. ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ?

500 600 650 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ 700

3. ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਭਾਰ ਦਾ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ?

20% 30% 40% 50%

4. ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?

ਅਣਇੱਛਕ ਇੱਛਕ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ

5. ਵਾਈਟਲ ਕਪੈਸਟੀ ਮਾਪਣ ਵਾਲਾ ਯੰਤਰ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?

ਥਰਮਾਮੀਟਰ ਸਪਾਇਰੋਮੀਟਰ ਬੈਰੋਮੀਟਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ

6. ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਵਾਈਟਲ ਕਪੈਸਟੀ ਕਿੰਨੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

1-2 ਲੀਟਰ 2-3 ਲੀਟਰ 4-5 ਲੀਟਰ 6-7 ਲੀਟਰ

7. ਆਰਾਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੀ ਦਰ ਕਿੰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

10-12 16-18 20-25 72

8. ਕਸਰਤ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਹ ਦੀ ਦਰ ਕਿੰਨੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ?

30-40 50-60 80-90 100-110

9. 'ਦੂਸਰਾ ਸਾਹ' ਕਿਹੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ?

ਲਹੂ-ਗੇੜ ਪਾਚਨ ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ

10. ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਖਾਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?

2 3 4 6

11. ਦਿਲ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਵੈਂਟਰੀਕਲ ਆਰੀਕਲ ਵਾਲਵ ਧਮਣੀਆਂ

12. ਅਸ਼ੁੱਧ ਲਹੂ ਦਿਲ ਵੱਲ ਕੌਣ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?

ਧਮਣੀਆਂ ਸ਼ਿਰਾਵਾਂ ਕੈਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਫੇਫੜੇ

13. ਲਹੂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਭਾਰ ਦਾ ਲਗਭਗ ਕਿੰਨਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

1/5 1/8 1/12 1/20

14. ਸਧਾਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਸਟਰੋਕ ਵੋਲਿਊਮ ਕਿੰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

50-60 ml 70-75 ml 100-115 ml 150 ml

15. ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ resting heart rate ਕਿੰਨੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

72 80 40-45 60

16. ਕਿਹੜੇ ਲਹੂ-ਕਣ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ?

RBC WBC Platelets Plasma

17. ਕਸਰਤ ਨਾਲ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ?

ਤਾਕਤ ਥਕਾਵਟ ਲਚਕ ਆਕਾਰ

18. ਦਿਲ ਲਹੂ ਪੰਪ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਧੜਕਦਾ ਹੈ?

ਬਿਨਾਂ ਤਾਲ ਤਾਲਬੱਧ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ

19. ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?

ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਮਿੱਠਾ ਭੋਜਨ ਸੰਤੁਲਿਤ ਭੋਜਨ ਤਲਿਆ ਹੋਇਆ

20. ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ?

ਇੱਛਕ ਅਣਇੱਛਕ ਦੋਵੇਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ

ਇਹ 1st ਪਾਠ 'ਸਰੀਰਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਸਰਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ' ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੋਵਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ: Here are the exercise questions and answers for Chapter 1, 'Effects of Exercise on Body Systems', in both English and Punjabi:

 

ਵਸਤੂਨਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (Objective Type Questions)

1. ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ .................... ਹੈ। Question: The human body is a complex .................... .

   • ਉੱਤਰ/Answer: ਮਸ਼ੀਨ (Machine).

2. ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? Question: Which is the best food for humans?

   • ਉੱਤਰ/Answer: ਸੰਤੁਲਿਤ ਭੋਜਨ (Balanced Diet).

3. ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਭਾਰ ਦਾ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਭਾਰ ਸਾਡੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (ਸਹੀ/ਗਲਤ) Question: 50 percent of the total body weight of a human is made up of muscles. (True/False)

   • ਉੱਤਰ/Answer: ਗਲਤ (False). (ਸਰੀਰ ਦੇ ਭਾਰ ਦਾ ਲਗਭਗ 40 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਿੱਸਾ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ / Muscles make up about 40% of the body weight).

4. ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ? Question: How many muscles are there in our body?

   • ਉੱਤਰ/Answer: 650 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ (More than 650).

---

ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (Short Answer Questions)

5. ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਲਹੂ-ਗੇੜ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲਿਖੋ। Question: Name the organs of the Circulatory System.

   • ਉੱਤਰ/Answer: ਲਹੂ-ਗੇੜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਦਿਲ, ਧਮਣੀਆਂ, ਸ਼ਿਰਾਵਾਂ, ਕੈਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲਹੂ ਹਨ। (The main organs are the Heart, Arteries, Veins, Capillaries, and Blood).

6. ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ? Question: How many types of muscles are there?

   • ਉੱਤਰ/Answer: ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: 1. ਇੱਛਕ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ, 2. ਅਣਇੱਛਕ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ, 3. ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ। (Muscles are of three types: 1. Voluntary, 2. Involuntary, 3. Cardiac).

7. ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਵਾਈਟਲ ਕਪੈਸਟੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ। Question: Explain Vital Capacity.

   • ਉੱਤਰ/Answer: ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਵਾ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ 'ਵਾਈਟਲ ਕਪੈਸਟੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (The maximum amount of air a person can exhale from the lungs after a deep inhalation is called 'Vital Capacity').

---

ਵੱਡੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ (Long Answer Questions)

8. ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕੀ ਹੈ? ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਤੇ ਕਸਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਉ। Question: What is the Respiratory System? Provide information about the effects of exercise on it.

   • ਉੱਤਰ/Answer: ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤੋਂ ਆਕਸੀਜਨ ਲੈਣ ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਕਸਰਤ ਨਾਲ ਵਾਈਟਲ ਕਪੈਸਟੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (Respiration is the process of taking in oxygen and exhaling carbon dioxide. Exercise increases vital capacity, strengthens respiratory muscles, and improves the respiratory rate).

9. ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਦਿਲ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਰਨਣ ਕਰੋ ਅਤੇ ਧਮਣੀਆਂ, ਸ਼ਿਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲਿਖੋ। Question: Briefly describe the Heart and also write about Arteries, Veins, and Capillaries.

   • ਉੱਤਰ/Answer: ਦਿਲ ਲਹੂ ਪੰਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਚਾਰ ਖਾਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਧਮਣੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਲਹੂ ਸਰੀਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸ਼ਿਰਾਵਾਂ ਗੰਦਾ ਲਹੂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੈਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕ ਨਾੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸੈੱਲਾਂ ਤੱਕ ਲਹੂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। (The heart is the main pumping organ with four chambers. Arteries carry clean blood to the body, Veins bring impure blood back, and Capillaries are tiny vessels that deliver blood to cell