ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਟੀਚਰ ਐਲੀਜੀਬਿਲਿਟੀ ਟੈਸਟ (PSTET) ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 50 ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਨ-ਲਾਈਨਰ (One-Liner) ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਨੋਟਸ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ Child Development & Pedagogy (CDP) ਦੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਅੰਕ ਲੈਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਣਗੇ:
🧠 ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤ (Important Learning Theories)
ਜੀਨ ਪਿਆਜੇ (Jean Piaget) ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ? ਉੱਤਰ: ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ (Switzerland)।
ਜੀਨ ਪਿਆਜੇ ਅਨੁਸਾਰ 'ਸਕੀਮਾ' (Schema) ਕੀ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸੰਗਠਿਤ ਪੈਕੇਟ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਢਾਂਚੇ (Mental structures)।
ਬੱਚਾ ਕਿਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂ ਸਥਾਈਤਵ (Object Permanence) ਦਾ ਗੁਣ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਸੰਵੇਦੀ ਪ੍ਰੇਰਕ ਅਵਸਥਾ (Sensorimotor Stage - 0 ਤੋਂ 2 ਸਾਲ)।
ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੌਜਿਕ (ਤਰਕ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਿਆਜੇ ਦੇ ਕਿਸ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਮੂਰਤ ਸੰਕਲਪਾਤਮਕ ਅਵਸਥਾ (Concrete Operational Stage - 7 ਤੋਂ 11 ਸਾਲ)।
ਵਾਈਗੋਟਸਕੀ ਅਨੁਸਾਰ 'ਸਕੈਫੋਲਡਿੰਗ' (Scaffolding) ਕੀ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਸਿੱਖਣ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਬਾਲਗ ਜਾਂ ਮਾਹਿਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਆਰਜ਼ੀ ਮਦਦ (Temporary Support)।
"ਬੱਚੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਚਾਰ (Thought) ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਾਸ਼ਾ (Language) ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ" - ਇਹ ਕਿਸਦਾ ਕਥਨ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਜੀਨ ਪਿਆਜੇ ਦਾ।
"ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਤਰ-ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਸਿੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ" - ਇਹ ਕਿਸਨੇ ਕਿਹਾ? ਉੱਤਰ: ਲੇਵ ਵਾਈਗੋਟਸਕੀ ਨੇ।
ਕੋਹਲਬਰਗ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀ (Dilemma) ਕਿਹੜੀ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਹਾਈਨਜ਼ ਦੀ ਦੁਵਿਧਾ (Heinz Dilemma)।
ਕੋਹਲਬਰਗ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਕਿੰਨੇ ਪੱਧਰ (Levels) ਅਤੇ ਪੜਾਅ (Stages) ਹਨ? ਉੱਤਰ: 3 ਪੱਧਰ ਅਤੇ 6 ਪੜਾਅ।
ਸਮਾਜਿਕ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ (Social Learning Theory) ਕਿਸਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ? ਉੱਤਰ: ਅਲਬਰਟ ਬਾਂਦੂਰਾ (Albert Bandura - ਬੋਬੋ ਡੌਲ ਪ੍ਰਯੋਗ)।
📊 ਬੁੱਧੀ, ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ (Intelligence, Personality & Evaluation)
ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਇੱਕ-ਕਾਰਕ ਸਿਧਾਂਤ (Uni-factor Theory) ਕਿਸਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ? ਉੱਤਰ: ਅਲਫਰਡ ਬਿਨੇ (Alfred Binet)।
ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਦੋ-ਕਾਰਕ ਸਿਧਾਂਤ (Two-factor Theory: G & S Factor) ਕਿਸਨੇ ਦਿੱਤਾ? ਉੱਤਰ: ਚਾਰਲਸ ਸਪੀਅਰਮੈਨ (Charles Spearman)।
ਮਾਨਸਿਕ ਉਮਰ (Mental Age) ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ? ਉੱਤਰ: ਅਲਫਰਡ ਬਿਨੇ ਨੇ (1908 ਵਿੱਚ)।
ਬੁੱਧੀ ਅੰਕ (IQ) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ? ਉੱਤਰ: ਵਿਲੀਅਮ ਸਟਰਨ (William Stern) ਨੇ।
IQ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਾਰਮੂਲਾ ਕਿਸਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ? ਉੱਤਰ: ਲੁਈਸ ਟਰਮਨ (Lewis Terman) ਨੇ 1916 ਵਿੱਚ।
ਤਰਲ ਅਤੇ ਠੋਸ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ (Fluid & Crystallized Intelligence) ਕਿਸਨੇ ਦਿੱਤਾ? ਉੱਤਰ: ਆਰ. ਬੀ. ਕੈਟਲ (R.B. Cattell)।
ਬਹੁ-ਬੁੱਧੀ ਸਿਧਾਂਤ (Multiple Intelligence) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਬੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਸਰੀਰਕ-ਗਤੀਆਤਮਕ ਬੁੱਧੀ (Bodily-Kinesthetic Intelligence)।
CCE ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ? ਉੱਤਰ: Continuous and Comprehensive Evaluation (ਨਿਰੰਤਰ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਮੁਲਾਂਕਣ)।
ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਮੁਲਾਂਕਣ (Assessment for Learning) ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਰਚਨਾਤਮਕ ਮੁਲਾਂਕਣ (Formative Assessment - ਜੋ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)।
ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ (Assessment of Learning) ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਯੋਗਾਤਮਕ ਮੁਲਾਂਕਣ (Summative Assessment - ਜੋ ਸਾਲ ਜਾਂ ਟਰਮ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)।
🚸 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ (Inclusive Education)
ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਬੱਚਿਆਂ (Gifted Children) ਦਾ IQ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਉੱਤਰ: 140 ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ।
ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ (Creativity) ਦਾ ਸਬੰਧ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਬਹੁ-ਦਿਸ਼ਾਵੀ ਸੋਚ (Divergent Thinking)।
ADHD ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ? ਉੱਤਰ: Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ਇਕਾਗਰਤਾ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੰਚਲਤਾ)।
ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ (Inclusive Education) ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਉੱਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਣ 'ਤੇ।
ਬੱਚਾ ਜਦੋਂ 'W' ਨੂੰ 'M' ਜਾਂ 'SAW' ਨੂੰ 'WAS' ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ (Dyslexia - ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਵਿਕਾਰ)।
ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਮੋਟਰ ਸਕਿੱਲਜ਼ (Motor Skills) ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਉੱਤਰ: ਡਿਸਪ੍ਰੈਕਸੀਆ (Dyspraxia)।
RPWD ਐਕਟ (Rights of Persons with Disabilities) ਕਿਸ ਸਾਲ ਪਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ? ਉੱਤਰ: 2016 ਵਿੱਚ (ਇਸ ਵਿੱਚ 21 ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ)।
ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਚਾਰ (Social Communication) ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਿਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਔਟਿਜ਼ਮ (Autism Spectrum Disorder)।
ਪਛੜੇ ਹੋਏ ਬੱਚਿਆਂ (Backward Children) ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਿਸਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ? ਉੱਤਰ: ਸਿਰਿਲ ਬਰਟ (Cyril Burt)।
ਬ੍ਰੇਲ ਲਿਪੀ (Braille System) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣ (Visually Impaired) ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ।
🧑ੰ ਅਧਿਆਪਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ (Pedagogy & Teaching Methods)
ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਡੋਮੇਨ (Domains of Learning) ਕਿਸਨੇ ਦਿੱਤੇ ਸਨ? ਉੱਤਰ: ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਬਲੂਮ (Benjamin Bloom) ਨੇ।
ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਾ ਕਿਹੜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਣਾ (Learning by Doing)।
ਪਾਠ ਯੋਜਨਾ (Lesson Plan) ਦੇ 5 ਪੜਾਅ (Herbartian Five Steps) ਕਿਸਨੇ ਦਿੱਤੇ ਸਨ? ਉੱਤਰ: ਜੌਨ ਫਰੈਡਰਿਕ ਹਰਬਰਟ।
ਖੋਜ ਵਿਧੀ (Heuristic Method) ਵਿੱਚ 'Heurisko' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ? ਉੱਤਰ: "ਮੈਂ ਖੋਜਦਾ ਹਾਂ" (I find out)।
ਸੂਖਮ ਅਧਿਆਪਨ (Micro Teaching) ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਕਿਹੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਪਾਠ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣਾ (Planning)।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਟੀਚਿੰਗ (Micro Teaching) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਸਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ? ਉੱਤਰ: ਡੀ. ਡੀ. ਤਿਵਾਰੀ (D.D. Tiwari) ਨੇ 1967 ਵਿੱਚ।
ਬੱਚਾ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਉੱਤਰ: ਆਤਮਸਾਤਕਰਨ (Assimilation)।
ਜਦੋਂ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਾਰਨ ਪੁਰਾਣੇ ਸਕੀਮਾ ਵਿੱਚ ਸੋਧ (Modify) ਕਰਨੀ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਉੱਤਰ: ਸਮਾਯੋਜਨ (Accommodation)।
ਅਧਿਆਪਨ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਉੱਚੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਲਈ ਨਹੀਂ? ਉੱਤਰ: ਲੈਕਚਰ ਵਿਧੀ (Lecture Method)।
ਪ੍ਰੇਰਣਾ (Motivation) ਦਾ ਮਸਲੋ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਕਿਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਲੋੜਾਂ ਦਾ ਲੜੀਵਾਰ ਸਿਧਾਂਤ (Hierarchy of Needs)।
📜 ਨੀਤੀਆਂ, ਐਕਟ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨ (Educational Policies & Acts)
RTE Act 2009 ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ-ਅਧਿਆਪਕ ਅਨੁਪਾਤ (Pupil-Teacher Ratio) ਕਿੰਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਉੱਤਰ: 30:1 (30 ਬੱਚਿਆਂ ਪਿੱਛੇ 1 ਅਧਿਆਪਕ)।
RTE Act 2009 ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਲਈ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਘੰਟੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ? ਉੱਤਰ: 45 ਘੰਟੇ (ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਘੰਟਿਆਂ ਸਮੇਤ)।
ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਕਿਸ ਸੋਧ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮੂਲ ਅਧਿਕਾਰ (Fundamental Right) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ? ਉੱਤਰ: 86ਵੀਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧ (2002)।
ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਕਿਸ ਆਰਟੀਕਲ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਆਰਟੀਕਲ 21-A (Article 21-A)।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ (NPE) ਕਦੋਂ ਆਈ ਸੀ? ਉੱਤਰ: 1968 ਵਿੱਚ (ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਮੇਂ)।
ਦੂਜੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਕਦੋਂ ਆਈ ਸੀ? ਉੱਤਰ: 1986 ਵਿੱਚ (ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਮੇਂ)।
NEP 2020 ਦੇ ਤਹਿਤ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ (MHRD) ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਕੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲਾ (Ministry of Education)।
ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਕਿਸ ਸੂਚੀ (List) ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਉੱਤਰ: ਸਮਵਰਤੀ ਸੂਚੀ (Concurrent List - 1976 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)।
ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (UGC) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ 'ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ? ਉੱਤਰ: ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਕਮਿਸ਼ਨ (1948-49)।
"ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਮੂਲ ਅਧਾਰ ਹੈ" - ਇਹ ਕਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਸੀ? ਉੱਤਰ: ਕੋਠਾਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ (1964-66)।
No comments:
Post a Comment
If you have any doubt, then let me know